Uzay ve Vakum Uygulamalarında Yağlama: PFPE Gresler Neden Tercih Ediliyor?

Türkiye’nin uzay çalışmaları; uydu programları, sonda roketleri ve test altyapılarıyla hızla büyüyor. Bu alanda çalışan ekipler, dünyadaki hiçbir fabrikada karşılaşılmayan bir sorunla uğraşır: Yağlayıcının havasız ortamda buharlaşmadan, donmadan ve çevresindeki hassas yüzeyleri kirletmeden yıllarca çalışması gerekir.

Uzayda yağlamayı zorlaştıran nedir?

Vakum: Hava basıncı olmadığında sıradan yağlar hızla buharlaşır. Buharlaşan molekül, optik lens, sensör veya güneş paneli gibi soğuk yüzeylerde yoğuşarak onları kirletebilir. Buna gaz salınımı (outgassing) denir.

Sıcaklık uçları: Güneşe bakan yüz ile gölgede kalan yüz arasında yüzlerce derece fark olabilir. Yağlayıcı çok soğukta akışkan kalmalı, sıcakta ise akıp gitmemelidir.

Bakım imkânsızlığı: Yörüngedeki bir mekanizmaya yeniden gres basamazsınız. Yağlayıcı, görevin tüm ömrü boyunca ilk uygulamayla çalışmak zorundadır.

Oksijen ve yakıtlar: Fırlatma sistemleri ve test tesislerinde sıvı oksijen, yakıtlar ve oksitleyicilerle temas eden vanalar ve contalar vardır. Hidrokarbon bazlı bir gres saf oksijen ortamında tutuşma riski taşır.

PFPE nedir?

Perfluoropolieter (PFPE), karbon, flor ve oksijenden oluşan tamamen florlanmış sentetik bir baz yağdır. PTFE ile kıvamlaştırıldığında gres haline gelir. Uzay ve havacılıkta onlarca yıldır kullanılmasının nedenleri:

• Çok düşük buhar basıncı: Vakumda buharlaşma ve gaz salınımı çok azdır.
• Kimyasal eylemsizlik: Yakıtlar, oksitleyiciler, asitler ve çözücülerden etkilenmez.
• Oksijen uyumluluğu: Yanmaz; oksijen hattı ve vanalarında güvenle kullanılabilecek sınıftadır.
• Geniş sıcaklık aralığı: Doğru sınıf seçildiğinde çok düşük sıcaklıktan yüksek sıcaklığa kadar kararlı kalır.

Gaz salınımı nasıl ölçülür?

Uzay projelerinde malzemeler genellikle ASTM E595 testiyle değerlendirilir. Bu testte numune vakumda ısıtılır ve iki değer ölçülür:

• TML (toplam kütle kaybı): Yaygın kabul kriteri %1’in altı
• CVCM (toplanan yoğuşabilir uçucu madde): Yaygın kabul kriteri %0,1’in altı

Projeniz belirli bir gaz salınımı değeri istiyorsa, ürünün bu teste ait verisini teklif aşamasında isteyin.

PFPE’nin sınırları

PFPE her derde deva değildir:

• Maliyet: Hidrokarbon bazlı greslerden belirgin şekilde pahalıdır; bu yüzden gerçekten gereken noktalarda kullanılmalıdır.
• Katkı çözünürlüğü: Sıradan katkılar PFPE’de çözünmez; korozyon koruması gibi özellikler özel formülasyon ister.
• Karışmama: PFPE, hidrokarbon veya silikon greslerle karıştırılmamalıdır. Geçişte yüzeyler tamamen temizlenmelidir.
• PFAS gündemi: PFPE de florlu bir madde olduğu için PFAS düzenlemeleri kapsamında değerlendirilebilir. Kritik uygulamalar için bu gelişmeleri takip etmek gerekir. Konuyu PFAS ve PTFE yazımızda ele aldık.

Yerdeki altyapı da önemli

Uzay projelerinde yağlama yalnızca uçuş donanımıyla sınırlı değildir. Termal vakum test odaları, titreşim test tezgâhları, entegrasyon salonlarındaki vinçler, fırlatma rampası mekanizmaları ve yakıt dolum sistemleri de doğru yağlayıcı ister. Temiz oda ortamında düşük buharlaşmalı gresler, açık havadaki rampa ekipmanında ise korozyon ve suya dayanıklı gresler öne çıkar.

HUSKEY PF Series

HUSKEY PF Series, saf PFPE baz yağlardan üretilen ve PTFE ile kıvamlaştırılan gresler ailesidir. Kimyasal direnci, geniş sıcaklık aralığı, düşük uçuculuğu ve yüksek yük taşıma kapasitesiyle vakum, oksijen ve kimyasal teması olan uygulamalar için uygundur.

Uçuş donanımında ürün seçimi her zaman projenin malzeme listesine ve onay sürecine göre yapılır. Test altyapıları ve yer ekipmanı için ise teknik ekibimizle birlikte en uygun ürünü belirleyebiliriz.

Oilsan nasıl yardımcı olur?

Uzay ve savunma projelerine PFPE gresler, düşük sıcaklık gresleri ve özel yağlayıcılar tedarik ediyor, teknik veri ve belgeleri teklifle birlikte sunuyoruz. Türkiye’nin her yerindeki proje ve tesislere sevkiyat yapıyoruz.

Havacılık, uzay ve savunma çözümlerimizi inceleyin veya uygulamanızı bize anlatın.